Sayfalara Git
Sayfa 154: Konuya Başlarken
Küresel Isınma ve Sıcaklık Sapmaları – Veri Analizi
Küresel Isınma
Küresel ısınma nedeniyle Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığının arttığı bilinmektedir. Küresel ısınma; buzul miktarının azalmasına, deniz seviyesinin yükselmesine, aşırı hava olaylarının daha sık görülmesine neden olmaktadır.
Küresel yüzey sıcaklığı 1970'den bu yana daha hızlı yükseliyor.
Kıyıların ve sulak alanların neredeyse %50'si geçen 100 yılda yok oldu.
İklim değişikliği, son 50 yılda tarımsal üretimdeki büyümeyi küresel ölçekte yavaşlattı.
Grafik 1: Küresel Sıcaklık Sapmaları (1850-2023)
Araştırmacılar, küresel ısınmayla mücadele edebilmek için ısınmanın hangi hızla gerçekleştiğinin tespit edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığı ile ilgili ölçümlerin uzun yıllardan beri yapıldığı bilinmektedir. Bu ölçümlere göre Dünya'nın ortalama yüzey sıcaklığı 2021 yılında Sanayi Devrimi öncesi ortalamanın 1,1 °C üzerine çıkmıştır.
Grafik 1'de 1850-2023 yılları arasındaki küresel ortalama sıcaklık değerlerinin 1850-1900 yılları arası küresel ortalama sıcaklık değerlerinden ne kadar saptığına dair veriler yer almaktadır. Örneğin 2020 yılı küresel sıcaklık değerinin 1850-1900 yılları arası küresel ortalama sıcaklık değerinden yaklaşık 1,4 °C fazla olduğu görülmektedir.
Sorular
Grafikteki verileri göz önünde bulundurarak aşağıdaki soruları sınıf içinde tartışınız.
Küresel ortalama sıcaklık değerlerindeki sapmaların hangi değerlerde yoğunlaştığını görebilmek için hangi veri özetleme araçlarına ihtiyaç duyulur?
Histogram ve sıklık tablosu kullanılabilir. Ayrıca merkezi eğilim ölçüleri (ortalama, medyan, mod) ve yayılım ölçüleri (standart sapma, çeyrekler açıklığı) verilerin yoğunlaştığı değerleri belirlemeye yardımcı olur.
1850 ile 2023 yılında gözlemlenen sıcaklık sapma değerleri arasındaki fark belirlendiğinde sıcaklık farkının neden olacağı olumsuz etkileri anlamlandırabilmek için hangi veri özetleme değerine bakılması gerekir?
Ortalama (aritmetik ortalama) ve medyan değerlerine bakılmalıdır. Ayrıca standart sapma ile yıllar arasındaki değişimin ne kadar tutarlı olduğu ve maksimum-minimum değerler ile aşırı uçlar incelenebilir.
Dağılımın merkezine yığılan küresel ortalama sıcaklık değerlerindeki sapmaların hangi aralıklarda yoğunlaştığını görebilmek için hangi veri görselleştirme aracı kullanılabilir?
Histogram kullanılabilir. Histogram, verilerin hangi aralıklarda yoğunlaştığını görsel olarak gösterir. Ayrıca kutu grafiği (box plot) ile merkezi eğilim ve yayılım birlikte incelenebilir.
Küresel ortalama sıcaklık değerlerindeki sapmaların dağılımına göre çok düşük ya da çok yüksek sıcaklık sapma değerleri olup olmadığını görebilmek için hangi veri görselleştirme aracı kullanılabilir?
Kutu grafiği (Box Plot) kullanılabilir. Kutu grafiği, aykırı değerleri (çok düşük/çok yüksek değerler) açıkça gösterir. Ayrıca nokta grafiği (dot plot) ve saçılım grafiği (scatter plot) da uç değerlerin tespitinde kullanılabilir.
Belli zaman aralıklarında sıcaklık değerlerinin sapmalarındaki değişimi görebilmek için hangi veri görselleştirme aracı kullanılabilir?
Çizgi grafiği (Line Chart) kullanılabilir. Çizgi grafiği, zaman içindeki değişimi en iyi gösteren görselleştirme aracıdır. Ayrıca zaman serisi grafiği ile trendler ve döngüler incelenebilir.
Sayfa 156: 1. Uygulama
İstatistiksel Bağlam Oluşturma – Gerçek Yaşam Durumları
İstatistiksel Bağlam Diyagramı
1. Soru: İstatistiksel Bağlam İncelemesi
Diyagramda yer alan gerçek yaşam durumlarından yola çıkılarak elde edilen istatistiksel bağlam örneklerini grupça inceleyiniz. Bu bağlamların tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bağlamlar olmasının nedeni üzerine tartışınız.
Tek nicel değişkenli veri toplama: Araştırılan konuyla ilgili tek bir sayısal özelliğin ölçüldüğü veya kaydedildiği durumlardır.
- Motorlu araçların karbon salınım miktarları: Tek değişken = karbon salınım miktarı (gram/km)
- Bir evde bir gün boyunca tüketilen su miktarı: Tek değişken = günlük su tüketimi (litre)
- Bir yılda üretilen narenciye miktarı: Tek değişken = yıllık narenciye üretimi (ton)
2. Soru: Narenciye Bağlamı
"Bir yılda üretilen narenciye miktarı" şeklinde verilen istatistiksel bağlam hangi gerçek yaşam durumundan yola çıkılarak oluşturulmuştur?
TARIMSAL ÜRETİM gerçek yaşam durumundan yola çıkılarak oluşturulmuştur. Narenciye üretimi, tarım sektörüyle ilgili bir konudur ve bir yılda üretilen miktar, tarımsal verimlilik, iklim koşulları ve ekonomik göstergeler hakkında bilgi verir.
3. Soru: Yeni Gerçek Yaşam Durumu Belirleme
Yakın çevrenizde veya dünyada ilginizi çeken, merak ettiğiniz, veri toplamayı gerektiren gerçek yaşam durumlarını belirleyiniz.
Örnek Gerçek Yaşam Durumları:
- Okuldaki öğrencilerin günlük telefon kullanım süreleri
- Bir mahalledeki evlerin aylık elektrik tüketim miktarları
- Şehirdeki hastanelerin günlük hasta sayıları
- Bir okuldaki öğrencilerin boy uzunlukları
- Bir sınıftaki öğrencilerin haftalık harçlık miktarları
4. Soru: İstatistiksel Bağlam Oluşturma
Diyagramda yer alan gerçek yaşam durumlarına ait kutucukları doldurduktan sonra bu durumlara yönelik belirleyeceğiniz tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren istatistiksel bağlamları ilgili kutucuklara yazınız.
| Gerçek Yaşam Durumu | İstatistiksel Bağlam (Tek Nicel Değişken) | Ölçülen Değişken |
|---|---|---|
| Motorlu araçların karbon salınımı | Farklı marka araçların karbon salınım miktarları | Karbon salınımı (g/km) |
| Evde su tüketimi | Bir mahalledeki evlerin günlük su tüketim miktarları | Günlük su tüketimi (litre) |
| Narenciye üretimi | Türkiye'deki illerin yıllık narenciye üretim miktarları | Narenciye üretimi (ton) |
| Okuldaki öğrencilerin telefon kullanımı | Öğrencilerin günlük telefon kullanım süreleri | Telefon kullanım süresi (dakika) |
| Haftalık harçlık | Öğrencilerin haftalık harçlık miktarları | Harçlık (TL) |
Sayfa 157: 1. Sıra Sizde
Gerçek Yaşam Durumlarından Tek Nicel Değişkenli Bağlam Oluşturma
1. Sıra Sizde
Aşağıdaki tabloda verilen gerçek yaşam durumlarına yönelik tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bağlamlar oluşturarak ilgili sütuna yazınız. Oluşturduğunuz bağlamların tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bağlamlar olup olmadığını sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. Boş bırakılan gerçek yaşam durumu kutucuğuna merak ettiğiniz, ilgi duyduğunuz bir gerçek yaşam durumu ve bu gerçek yaşam durumuna yönelik tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren bir bağlam yazınız.
Gerçek Yaşam Durumları ve Tek Nicel Değişkenli Bağlamlar
| Gerçek Yaşam Durumları | Tek Nicel Değişkenli Veri Toplamayı Gerektiren Bağlam |
|---|---|
| Ekonomi |
📊 Türkiye'deki illerin yıllık ihracat miktarları
Tek nicel değişken: Yıllık ihracat miktarı (milyon $) ✅ Tek nicel değişkenli |
| Doğa |
🌳 Türkiye'deki illerin yıllık ortalama yağış miktarları
Tek nicel değişken: Yıllık ortalama yağış miktarı (mm) ✅ Tek nicel değişkenli |
| Uzay |
🚀 Güneş sistemindeki gezegenlerin Güneş'e olan uzaklıkları
Tek nicel değişken: Güneş'e olan uzaklık (milyon km) ✅ Tek nicel değişkenli |
| Spor (Örnek) |
⚽ Bir futbol ligindeki takımların attığı ortalama gol sayıları
Tek nicel değişken: Sezonluk ortalama gol sayısı ✅ Tek nicel değişkenli |
| ✏️ Sizin Belirleyeceğiniz |
📝 Okuldaki öğrencilerin günlük ortalama ders çalışma süreleri
Tek nicel değişken: Günlük ders çalışma süresi (dakika) ✅ Tek nicel değişkenli |
- Tek değişken: Sadece bir tane sayısal özellik ölçülüyor.
- Nicel (sayısal): Ölçülen değerler sayı olarak ifade ediliyor (kg, TL, km, dakika vb.).
- Gözlem birimleri: Aynı değişken farklı birimler için ölçülüyor (iller, öğrenciler, gezegenler vb.).
Sayfa 158: 2. Uygulama
Tek Nicel Değişkenli Araştırma Sorusu Oluşturma – İklim Değişikliği Farkındalığı
Çevre ve Çocuk Akademisi
Küresel iklim değişikliği tüm dünya ülkelerini ve toplumları ilgilendiren bir sorundur. Araştırmacılar, farklı toplumların iklim değişikliği problemine yönelik farkındalıklarının aynı olmadığını söylemektedir. Türkiye Yüzyılı kapsamında yürütülen projelerden biri olan Türkiye'nin ilk dijital ve engelsiz "Çevre ve Çocuk Akademisi" platformu gençlerin çevre, şehir ve iklim konularında bilinçlenmesini ve gençlerde bu konularda farkındalık oluşturulmasını hedeflemektedir.
Bu proje kapsamında 2053 Net Sıfır Emisyon ve Yeşil Kalkınma Devrimi hedeflerine ulaşılması için gençlerin bilinçlendirilmesi amaçlanmaktadır. Gençler platformda yer alan "çevre", "şehircilik", "iklim değişikliği", "sıfır atık", "doğa ve sanat", "çevre ve iletişim" konularında istedikleri akademiye giriş yapabilmekte; videoları seyrederek topladıkları puanlarla "çevre market" bölümünden hediyeler kazanabilmektedir.
1. Soru: Araştırma Sorusu Oluşturma
Grup çalışması yaparak bu araştırma grubunun araştırmasına yön verecek nicel veri toplamayı gerektiren bir adet betimleyen ve karşılaştıran araştırma sorusu oluşturunuz.
"Türkiye'deki lise öğrencilerinin iklim değişikliği farkındalık puanlarının dağılımı nasıldır?"
Evren: Türkiye'deki lise öğrencileri
"Kız ve erkek lise öğrencilerinin iklim değişikliği farkındalık puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
Gruplar: Kız öğrenciler ve erkek öğrenciler
2. Soru: Araştırma Sorusu Değerlendirme
Araştırma sorularınızı aşağıda verilen istatistiksel araştırma sorusu ölçütlerine göre grup çalışmasıyla değerlendiriniz.
| Ölçüt | Betimleyen Soru Değerlendirmesi | Karşılaştıran Soru Değerlendirmesi |
|---|---|---|
| Araştırma sorusunun amacı net midir? | ✅ Evet – Lise öğrencilerinin farkındalık düzeyini ölçmeyi amaçlar. | ✅ Evet – Kız ve erkek öğrenciler arasındaki farkı araştırır. |
| Araştırmaya değer midir? | ✅ Evet – İklim değişikliği farkındalığı önemli bir konudur. | ✅ Evet – Cinsiyete göre farklılık olup olmadığı merak edilmektedir. |
| İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmekte midir? | ✅ Evet – Türkiye'deki lise öğrencileri. | ✅ Evet – Kız ve erkek lise öğrencileri. |
| Değişken açıkça görülmekte midir? | ✅ Evet – İklim değişikliği farkındalık puanı (nicel). | ✅ Evet – İklim değişikliği farkındalık puanı (nicel). |
| Veri toplanarak cevaplanabilir mi? | ✅ Evet – Anket veya ölçek ile veri toplanabilir. | ✅ Evet – Anket ile veri toplanıp karşılaştırılabilir. |
| Değişebilirliği yansıtmakta mıdır? | ✅ Evet – Öğrenciler arasında farkındalık farklılıkları olabilir. | ✅ Evet – Kız ve erkek grupları arasında fark olabilir. |
| Odaklanılan grup araştırma yapılmasına imkân vermekte midir? | ✅ Evet – Lise öğrencilerine ulaşılabilir. | ✅ Evet – Her iki gruba da ulaşılabilir. |
Araştırma kapsamında ele alınan sonuçların genellendiği topluluktur.
Gözlemlenen elemanların birinden diğerine değişen veya farklılaşan özelliklerdir.
Bir dağılımdaki değerlerin değişkenlerden kaynaklı olarak birbirinden farklılaşmasıdır.
Sayfa 161: 2. Sıra Sizde
Değişebilirlik Türleri – Ölçüm, Doğal ve Deneysel Değişkenlik
2. Sıra Sizde
Aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilecek değişebilirlik türünü belirleyerek tabloyu doldurunuz. Belirlediğiniz değişebilirlik türünü ve gerekçesini sınıf arkadaşlarınızla tartışınız.
Değişebilirlik Türleri Tablosu
| Durum | Değişebilirlik Türü ve Gerekçesi |
|---|---|
| Bir kişinin kronometre ile aynı yükseklikten 30 kez bırakılan bir topun düşme süresini belirlemesi |
Ölçüm Değişkenliği
Aynı koşullarda yapılan ölçümlerde bile kronometre kullanımı, refleks farklılıkları veya cihaz hassasiyeti nedeniyle farklı süreler elde edilebilir. |
| Voleybol takımına seçilecek öğrencilerin kol uzunluklarının ölçülmesi |
Doğal Değişkenlik
Her öğrencinin kol uzunluğu genetik ve fiziksel özelliklerine bağlı olarak doğal olarak farklılık gösterir. Bu değişkenlik, bireyler arası doğal farklılıklardan kaynaklanır. |
| İki gruba ayrılan aynı türden 40 balığın tuzluluk oranları farklı iki akvaryumda gelişimlerinin gözlemlenmesi |
Deneysel Değişkenlik
Farklı tuzluluk oranları (bağımsız değişken) balıkların gelişiminde farklılıklara neden olur. Bu değişkenlik, deney koşullarındaki farklılıktan kaynaklanır. |
| 500 kişilik bir gruptan rastgele belirlenen ellişer kişilik iki gruba aynı ölçeğin uygulanması |
Örnekleme Değişkenliği
Rastgele seçilen iki farklı grup, popülasyondaki doğal farklılıkları yansıtır. İki grup arasındaki farklar, örnekleme sürecinden kaynaklanan rastlantısal farklılıklardır. |
| Bir şehirdeki doğal su kaynaklarının kirlilik derecesini belirlemek için 70 farklı doğal su kaynağından alınan su numunelerindeki kirlilik derecesinin belirlenmesi |
Doğal Değişkenlik
Farklı su kaynakları, bulundukları konum, çevresel faktörler ve maruz kaldıkları kirleticilere bağlı olarak doğal olarak farklı kirlilik derecelerine sahiptir. |
| Lise öğrencilerinin haftalık genel ağ kullanım sürelerinin belirlenmesi |
Doğal Değişkenlik
Her öğrencinin internet kullanım alışkanlıkları, ihtiyaçları ve sosyal çevresi farklı olduğu için haftalık kullanım süreleri doğal olarak değişkenlik gösterir. |
Ölçüm aracı veya ölçüm yönteminden kaynaklanan farklılıklar.
Bireyler veya gözlem birimleri arasındaki doğal farklılıklar.
Deney koşullarındaki farklılıklardan kaynaklanan değişkenlik.
Farklı örneklem seçimlerinden kaynaklanan rastlantısal farklılıklar.
Sayfa 164: 3. Sıra Sizde
İstatistiksel Araştırma Sorusu Değerlendirme ve Düzenleme
Yönerge
- Dörder kişilik gruplara ayrılarak tabloda verilen örneği inceleyiniz.
- Tabloda yer alan diğer araştırma sorularını istatistiksel araştırma sorularında bulunması gereken ölçütlere göre inceleyiniz ve fikirlerinizi yazınız.
- Fikirlerinizi sınıf arkadaşlarınızla tartışınız.
- Sınıf içi tartışma sonrası uzlaşarak düzenlediğiniz istatistiksel araştırma sorularını yeniden yazınız.
Araştırma Soruları Değerlendirme Tablosu
| Araştırma Sorusu | Araştırma Sorusunun İstatistiksel Araştırma Sorusunda Bulunması Gereken Ölçütleri Karşılayıp Karşılamadığına Dair Fikirleriniz | Ölçütler Doğrultusunda Düzenlenmiş Araştırma Sorusu |
|---|---|---|
| Lise öğrencileri okul kantininde ne kadar harcama yapmaktadır? |
|
"Altındağ ilçesinde öğrenim gören lise öğrencilerinin okul kantininde bir hafta boyunca yaptıkları harcamalar nasıl eğilim göstermektedir?" |
| Maraton koşularında ilk üç dereceyi elde eden atletlerin koşuyu tamamlama süreleri yaklaşık kaç dakikadır? |
|
"Türkiye'de düzenlenen maraton yarışlarında ilk 10 dereceyi elde eden atletlerin koşuyu tamamlama sürelerinin dağılımı nasıldır?" |
| Dizel motorlu araçların karbon salınımı ile benzinli motorlu araçların karbon salınımı arasında ne kadar fark vardır? |
|
"2020-2024 yılları arasında üretilen binek otomobillerde, dizel ve benzinli motorların ortalama karbon salınım miktarları arasında anlamlı bir fark var mıdır?" |
| Kız öğrencilerin matematik dersi notları, erkek öğrencilerin matematik dersi notlarından daha yüksek midir? |
|
"Ankara ilindeki liselerde öğrenim gören 10. sınıf kız ve erkek öğrencilerinin matematik dersi 1. dönem not ortalamaları arasında anlamlı bir fark var mıdır?" |
Soru neyi araştırdığını açıkça belirtmeli, betimleyen veya karşılaştıran olmalıdır.
Araştırmanın hangi grup üzerine yapıldığı net olmalıdır (hangi okul/şehir/ülke?).
Ölçülen özellik (değişken) açıkça tanımlanmalı ve nicel olmalıdır.
Soru, anket/gözlem/ölçüm gibi yöntemlerle veri toplanarak cevaplanabilir olmalıdır.
Sayfa 165: 4. Sıra Sizde
Yenilenebilir Enerji – Betimleyen ve Karşılaştıran Araştırma Sorusu Oluşturma
Yenilenebilir Enerji Bağlamı
Elektrik enerjisi üretiminde dengeli bir yapı sağlamak amacıyla yenilenebilir enerji kaynakları payının ve kaynak çeşitliliğinin artırılması büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda Türkiye Yüzyılı projelerinden biri olan "Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA)" yatırım modeliyle Türkiye hem kaynak bakımından hem de teknolojinin yerlileştirilmesi konusunda önemli bir adım atmıştır.
Yapılan yatırımlar sayesinde Türkiye; 2021 yıl sonu verilerine göre yenilenebilir enerjide kurulu güç bakımından Avrupa'da 5, dünyada 12. sıraya yükselmiştir.
a) YEKA Bağlamında Araştırma Soruları
Grupça yenilenebilir enerji kaynakları bağlamı doğrultusunda tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren birer adet betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma sorusu yazınız.
"Türkiye'deki illerin 2023 yılı yenilenebilir enerji kurulu güç miktarlarının dağılımı nasıldır?"
Evren: Türkiye'deki tüm iller
"Türkiye'de güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi santrallerinin ortalama kurulu güçleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
Gruplar: Güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi santralleri
b) Kendi Belirlediğiniz Bağlamda Araştırma Soruları
Grupça ilgi duyduğunuz, merak ettiğiniz nicel veri toplamayı gerektiren bir gerçek yaşam durumu belirleyiniz. Belirlediğiniz bağlamda tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren birer adet betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma sorusu yazınız.
"Türkiye'deki lise öğrencilerinin günlük ortalama meyve tüketim miktarlarının dağılımı nasıldır?"
"Kız ve erkek lise öğrencilerinin günlük ortalama meyve tüketim miktarları arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
Sayfa 168-169: 3. Uygulama
İstatistiksel Araştırma Sorusu Oluşturma ve Veri Toplama Planı Hazırlama
1-2. Adımlar: Gerçek Yaşam Durumu Belirleme
"Öğrencilerin günlük sosyal medya kullanım süreleri"
- Öğrencilerin haftalık ders çalışma süreleri
- Okul kantininde günlük harcama miktarları
- Öğrencilerin günlük uyku süreleri
- Okula ulaşım süreleri
3. Adım: Sınıfça Belirlenen Gerçek Yaşam Durumu
Sınıf oylaması sonucu bu konu araştırma konusu olarak belirlenmiştir.
4. Adım: Araştırma Soruları
Sınıfça belirlenen gerçek yaşam durumuna yönelik tek nicel değişkenli veri toplamayı gerektiren birer adet betimleyen ve karşılaştıran istatistiksel araştırma sorusu.
"Ankara'daki lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım sürelerinin dağılımı nasıldır?"
Evren: Ankara'daki lise öğrencileri
"Kız ve erkek lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım süreleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
Gruplar: Kız öğrenciler ve erkek öğrenciler
5-6. Adımlar: Sunum ve Uzlaşı
"Ankara'daki lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım sürelerinin dağılımı nasıldır?"
"Kız ve erkek lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım süreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark var mıdır?"
7-8. Adımlar: Veri Toplama Planı
- Veri Toplama Yöntemi: Online anket (Google Forms)
- Örneklem: Ankara'daki 3 farklı liseden 300 öğrenci
- Örnekleme Yöntemi: Tabakalı rastgele örnekleme (sınıf düzeylerine göre)
- Veri Toplama Aracı: 5 soruluk anket formu
- Süre: 1 hafta
- 1. Cinsiyetiniz? (Kız/Erkek)
- 2. Hangi sınıftasınız? (9/10/11/12)
- 3. Günde ortalama kaç dakika sosyal medya kullanıyorsunuz? (____ dakika)
- 4. En çok hangi sosyal medya platformunu kullanıyorsunuz?
- 5. Sosyal medyayı genellikle hangi amaçla kullanıyorsunuz?
9-10. Adımlar: Veri Toplama ve Saklama
- Google Forms anketi oluşturuldu ve link öğrencilere iletildi.
- Anket 1 hafta boyunca açık tutuldu.
- 300 öğrenciden veri toplandı.
- Veriler otomatik olarak Google Sheets'e kaydedildi.
- Veriler Google Sheets'te düzenlendi.
- Veriler 7. Uygulama bölümünde kullanılmak üzere saklandı.
- Veri seti: 300 satır × 5 sütun
- Etik kurallara uygun olarak anonimleştirildi.
Sayfa 171-173: 5. Sıra Sizde
Enerji Tüketimi Veri Toplama Planı Hazırlama
Türkiye İsraf Raporu – Enerji Tüketimi
T.C. Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğünün hazırladığı Türkiye İsraf Raporu'nun "Enerji Tüketimi ve İsrafı" bölümünde bireylerin evde elektrik tasarrufu sağlamaya yönelik davranışları ele alınmıştır.
| Davranış | Her zaman | Sık sık | Bazen | Hiçbir zaman |
|---|---|---|---|---|
| Elektrikli aletler kullanmadığı zaman fişten çekerim. | 37,6 | 36,1 | 39,6 | 45,9 |
| Tasarruflu ampul kullanırım. | 26,1 | 35,4 | 32,8 | 31,4 |
| Elektrikli ev aletlerinin bakım ve temizliğini düzenli yaparım. | 29,7 | 22,7 | 22,2 | 19,3 |
| Elektrikli ev aletlerini gün içinde elektrik tüketim bedelinin düşük olduğu saatlerde kullanırım. | 6,6 | 5,8 | 5,3 | 3,4 |
Araştırma Sorusu
Boşluğa okulunuzun adını yazınız.
Veri Toplama Planı
Ailelerin yıllık elektrik tüketim miktarlarını öğrenmek için anket formu hazırlanacaktır. Ankette öğrencilere evlerindeki aylık/yıllık elektrik tüketim miktarları (elektrik faturasından okunarak) sorulacaktır.
Evren: Okulunuzdaki tüm öğrenciler.
Örneklem: Her sınıf seviyesinden (9, 10, 11, 12) rastgele seçilen
50'şer öğrenci (toplam 200 öğrenci).
Her sınıf seviyesinden öğrenciler basit rastgele örnekleme yöntemiyle (örneğin öğrenci numaraları kullanılarak) seçilecektir.
Tek nicel değişken: Yıllık elektrik tüketim miktarı (kWh).
Ek değişkenler (demografik): Sınıf düzeyi, evde yaşayan kişi sayısı.
Nerede: Okul içinde, sınıf ortamında veya çevrim içi platformda.
Ne zaman: Ders saatleri dışında, 1 hafta içinde.
Nasıl: Google Forms veya kağıt anket ile.
Kimler tarafından: Grup üyeleri tarafından.
Veriler elektronik tablolama programına (Excel veya Google Sheets) girilecek ve düzenlenecektir. Her öğrenci için sınıf düzeyi ve tüketim miktarı kaydedilecektir.
Öğrencilerin ve ailelerinin isimleri anonim tutulacaktır. Veriler yalnızca araştırma amacıyla kullanılacak, nesnel ve dürüst bir şekilde raporlanacaktır.
Üzerinde Uzlaşılan Veri Toplama Planı
Sayfa 174-175: 4. Uygulama
Veri Analizi – Sazan Balığı Av Miktarları
Türkiye İç Su Balıkları Üretimi
Türkiye'de iç su balıkları üretim çalışmaları "Türkiye İç Sularını Balıklandırma Projesi" kapsamında 1981 yılında T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Akdeniz Su Ürünleri Araştırma, Üretme ve Eğitim Enstitüsü Müdürlüğünce başlatılmıştır. Sazan balığı üretimiyle başlatılan çalışmalar, tatlı su kaynaklarına özgü farklı tür balıkların üretimiyle devam etmiştir.
Enstitüde üretilen sazanların yaklaşık %90'ı yaklaşık 50 il, 500 göl ve göletin balıklandırılmasında kullanılmaktadır.
1. Soru: Nokta Grafiği Yorumlama
Su ürünleri mühendisi Türkiye'de 2022 yılında 71 ilde avlanan sazan balığı miktarlarına TÜİK verilerinden ulaşmış ve bu verileri analiz etmek için istatistik yazılımına verilerin girişini yapmıştır. Girişini yaptığı verilerle Grafik 1'de yer alan nokta grafiğini oluşturmuştur.
- Yoğunlaşma aralığı: Verilerin büyük bir kısmı 30-70 ton aralığında yoğunlaşmaktadır.
- Aykırı değer: 80 ton civarında bir aykırı değer bulunmaktadır.
- Dağılım: Veriler sağa çarpık bir dağılım göstermektedir (düşük değerler daha yoğun).
- Medyan: Yaklaşık 50 ton civarında olabilir.
- En düşük değer: 0-10 ton aralığında iller bulunmaktadır.
2. Soru: Grafik Karşılaştırma
Su ürünleri mühendisi istatistik yazılımıyla Grafik 1'deki dağılımdan yola çıkarak Grafik 2 ve Grafik 3'ü oluşturmuştur.
| Grafik Türü | Gösterdiği Bilgi | Farklılıklar |
|---|---|---|
| Grafik 1 (Nokta) | Verilerin bireysel dağılımı, aykırı değerler | Her bir ilin değeri tek tek görülür, aykırı değerler net belirlenir. |
| Grafik 2 (Histogram) | Verilerin sıklık dağılımı, yoğunlaşma aralıkları | Veriler gruplanmıştır, genel eğilim daha net görülür. |
| Grafik 3 (Kutu) | Merkezi eğilim, yayılım, aykırı değerler | Medyan, çeyrekler ve aykırı değerler özet olarak gösterilir. |
| Grafik 4 (Sütun) | Kategorik karşılaştırma (illere göre) | İller arası karşılaştırma kolaydır, detaylı değerler görülür. |
| Grafik 5 (Çizgi) | Trend ve değişim (sıralı verilerde) | Ardışık değişimi göstermek için uygundur, ancak bu veri için anlamlı değildir. |
Sayfa 176: 5. Uygulama
Veri Analizi – Memeli Türlerinin Günlük Uyku Süreleri
Memeli Türlerinin Uyku Süreleri
Araştırmacılar hayat döngüsünü anlayabilmek için canlıları gözlemleyerek sınıflandırmakta ve canlıların özelliklerini belirlemek için çalışmalar yapmaktadır. Bu çalışmalar, canlıların davranışları ve gelişimleri hakkında insanlara bilgiler sunmaktadır.
Bir grup araştırmacı, memeli türlerinin günlük uyku sürelerinin nasıl eğilim gösterdiğini görebilmek için 24 memeli türünün günlük uyku sürelerini belirlemiştir.
Grafik 1: Nokta Grafiği – Günlük Uyku Süreleri
- Yoğunlaşma aralığı: Verilerin büyük bir kısmı 8-16 saat aralığında yoğunlaşmaktadır.
- Aykırı değerler: 2 saat (kısa uyku) ve 22 saat (uzun uyku) aykırı değerler olarak dikkat çekmektedir.
- Dağılım: Veriler yaklaşık olarak normal dağılım göstermektedir.
- Medyan: Yaklaşık 12 saat civarında olabilir.
Grafik 2: Kutu Grafiği (Box Plot)
Araştırmacılar Grafik 1'deki verileri analiz etmek için Grafik 2'de görülen veri görselleştirme aracını kullanmıştır.
| Değer | Sembol | Yorum |
|---|---|---|
| Minimum | En düşük değer | 2 saat (aykırı değer olabilir) |
| Alt Çeyrek (Q1) | 25. persentil | Verilerin %25'i 8 saatten az |
| Medyan (Q2) | 50. persentil | Verilerin %50'si 12 saatten az |
| Üst Çeyrek (Q3) | 75. persentil | Verilerin %75'i 16 saatten az |
| Maksimum | En yüksek değer | 22 saat (aykırı değer olabilir) |
| Çeyrekler Açıklığı (IQR) | Q3 - Q1 | 16 - 8 = 8 saat (ortalama yayılım) |
| Aykırı Değer | Q1 - 1.5×IQR veya Q3 + 1.5×IQR | 2 saat (düşük aykırı) veya 22 saat (yüksek aykırı) |
- ✓ Her bir veri noktası gösterilir
- ✓ Aykırı değerler kolay fark edilir
- ✓ Dağılımın şekli hakkında bilgi verir
- ✓ Küçük veri kümeleri için uygundur
- ✓ Özet istatistikleri gösterir
- ✓ Çeyrekler ve medyan net görülür
- ✓ Aykırı değerler belirlenir
- ✓ Büyük veri kümeleri için uygundur
Sayfa 177: 6. Uygulama
Veri Analizi – Memeli Türlerinin Boy Uzunlukları
Memeli Türlerinin Boy Uzunlukları
Memeli türlerinin gelişim özelliklerinin incelendiği araştırmada araştırmacılar, 27 memeli türünün boyunu da kaydetmiştir. Araştırmacıların elde ettiği verilerle oluşturduğu grafiklere göre soruları cevaplayınız.
1. Soru: Kutu Grafiği (Grafik 1)
Araştırmacıların verileri analiz etmek için kullandığı veri görselleştirme araçlarından biri Grafik 1'de görülmektedir.
- Minimum (30 cm): En kısa memeli türünün boyu
- Alt Çeyrek - Q1 (60 cm): Verilerin %25'i 60 cm'den kısa
- Medyan - Q2 (85 cm): Verilerin %50'si 85 cm'den kısa
- Üst Çeyrek - Q3 (110 cm): Verilerin %75'i 110 cm'den kısa
- Maksimum (140 cm): En uzun memeli türünün boyu (aykırı olmayan)
- Aykırı Değer (170 cm): Genel dağılımdan çok uzak olan tür
- Çeyrekler Açıklığı (IQR): 110 - 60 = 50 cm
2. Soru: Ortalama Mutlak Sapma (Grafik 2)
Araştırmacıların dağılımın ortalama mutlak sapma değerini ve bu değerden yola çıkarak dağılımın nasıl yayıldığını görebilmek için kullandığı veri özetleme aracı Grafik 2'de verilmiştir.
Aralık: 73 cm ile 97 cm arası (ortalama ± OMS)
- Ortalama (μ): Memeli boylarının ortalaması 85 cm'dir.
- Ortalama Mutlak Sapma (OMS): Verilerin ortalamadan ortalama 12 cm saptığını gösterir.
- Yorum: Memeli türlerinin boyları genellikle 73-97 cm aralığında yoğunlaşmaktadır.
- Anlam: OMS değeri, verilerin ortalamaya göre ne kadar dağıldığının bir ölçüsüdür.
3. Soru: Grafik 2 ve Grafik 3 Karşılaştırması
Araştırmacıların dağılımın nasıl yayıldığını görebilmek için kullandığı bir diğer veri özetleme aracı Grafik 3'te görülmektedir.
| Özellik | Grafik 2 (Ortalama Mutlak Sapma) | Grafik 3 (Standart Sapma) |
|---|---|---|
| Kullanılan Ölçü | Ortalama Mutlak Sapma (OMS) | Standart Sapma (SS) |
| Değer | 12 cm | 18 cm |
| Aralık | 73 - 97 cm | 65 - 105 cm |
| Duyarlılık | Aykırı değerlerden az etkilenir | Aykırı değerlerden çok etkilenir |
| Sunduğu Bilgi | Verilerin ortalamaya olan ortalama mutlak uzaklığı | Verilerin ortalamaya olan ortalama kareli uzaklığı |
| Boyalı Alan | 73-97 cm (daha dar) | 65-105 cm (daha geniş) |
Sayfa 186: 7. Uygulama
Veri Analizi Yapma ve Sonuçları Yorumlama
7. Uygulama
Üçüncü uygulamada grupça topladığınız ve kaydettiğiniz verileri istatistik programı yardımıyla açınız.
Belirlediğiniz istatistiksel araştırma sorularına cevap bulabilmek için uygun görselleştirme ve/veya özetleme araçlarını seçerek verilerinizi analiz ediniz.
Analizleriniz doğrultusunda sorularınıza cevap veriniz. Cevaplarınızı sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız.
Veri Analizi Adımları
- Google Sheets/Excel dosyasını istatistik programına (JASP, SPSS, R, Python) aktarın.
- Verilerin doğru formatta olduğunu kontrol edin.
- Eksik verileri tespit edin ve uygun şekilde işleyin.
- Veri setinin genel yapısını inceleyin (satır/sütun sayısı).
- Değişken türlerini kontrol edin (nicel/nitel).
- Betimsel istatistikleri inceleyin (ortalama, medyan, mod, min, max).
- Betimleyen soru için: Histogram, kutu grafiği, nokta grafiği
- Karşılaştıran soru için: Yan yana kutu grafikleri, sütun grafikleri
- Veri türüne ve araştırma sorusuna uygun grafik seçin.
- Merkezi eğilim: Ortalama, medyan, mod
- Yayılım: Standart sapma, IQR, aralık
- Dağılım şekli: Çarpıklık, basıklık
Örnek Veri Analizi: Sosyal Medya Kullanım Süreleri
3. Uygulamada toplanan veriler üzerinden örnek bir analiz sunulmaktadır.
Soru: "Ankara'daki lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım sürelerinin dağılımı nasıldır?"
- Örneklem: n = 200 öğrenci
- Ortalama: 142 dakika
- Medyan: 135 dakika
- Standart Sapma: 45 dakika
- Minimum: 30 dakika
- Maksimum: 320 dakika
Soru: "Kız ve erkek lise öğrencilerinin günlük sosyal medya kullanım süreleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
- Kızlar (n=102): Ortalama = 155 dk, SS = 42 dk
- Erkekler (n=98): Ortalama = 128 dk, SS = 46 dk
Sonuçları Raporlama ve Paylaşma
- Görseller: Analiz sonuçlarını desteklemek için histogram, kutu grafiği veya sütun grafikleri kullanın.
- Tablo: Özet istatistikleri tablo halinde sunun (ortalama, medyan, SS, min, max).
- Yorum: Elde ettiğiniz sonuçları araştırma soruları bağlamında yorumlayın.
- Karşılaştırma: Gruplar arası farkları açıklayın ve olası nedenleri tartışın.
- Sınırlılıklar: Örneklem büyüklüğü, veri toplama yöntemi gibi sınırlılıkları belirtin.
Sayfa 186-187: 7. Sıra Sizde
Turizm Gelirleri – Veri Analizi
Doğa Turizmi ve Türkiye Turizm Gelirleri
Turizm sektörü, ülkelerin ekonomik kalkınmasında önemli bir yere sahiptir. Türkiye, sahip olduğu tarihî ve doğal zenginlikler sayesinde turizm bakımından önemli bir potansiyele sahiptir. Bu potansiyel, Türkiye Yüzyılı projeleri kapsamında "Doğa Turizmi" programının geliştirilmesine katkıda bulunmuştur.
Türkiye'de doğa turizmi ile ilgili araştırma projesi yapan bir grup lise öğrencisi, 2020-2023 yılları arasında Türkiye'nin turizm gelirlerini belirlemek istemektedir. TÜİK verilerine ulaşan öğrenciler, Türkiye'nin 2020-2023 yılları arasındaki turizm gelirlerinin aylara göre dağılımını içeren tabloyu oluşturmuştur.
| Aylar | 2020 (x1000 $) | 2021 (x1000 $) | 2022 (x1000 $) | 2023 (x1000 $) |
|---|---|---|---|---|
| Ocak | 2,085,858 | 854,475 | 2,255,632 | 3,314,265 |
| Şubat | 1,682,608 | 722,424 | 1,875,432 | 2,513,934 |
| Mart | 895,926 | 1,059,071 | 2,439,132 | 2,930,860 |
| Nisan | 175,638 | 1,198,135 | 2,460,332 | 3,181,209 |
| Mayıs | 196,363 | 1,035,086 | 3,596,132 | 4,294,508 |
| Haziran | 275,473 | 1,870,861 | 4,480,917 | 5,539,501 |
| Temmuz | 711,042 | 3,844,761 | 5,485,658 | 6,321,338 |
| Ağustos | 2,054,698 | 5,641,288 | 6,742,144 | 7,616,302 |
| Eylül | 2,356,564 | 4,640,682 | 5,647,309 | 6,330,953 |
| Ekim | 2,301,315 | 4,678,158 | 5,844,119 | 6,241,932 |
| Kasım | 1,178,102 | 2,511,421 | 3,255,279 | 3,398,887 |
| Aralık | 903,685 | 2,117,226 | 2,395,784 | 2,631,854 |
Sorular ve Analiz Cevapları
Karekodda yer alan veri dosyasını istatistik yazılımına aktarınız. Araştırmayı gerçekleştiren öğrencilerin hazırladığı istatistiksel araştırma soruları doğrultusunda uygun görselleştirme ve/veya özetleme araçlarını seçerek analizlerinizi yapınız.
| Yıl | Toplam Gelir (x1000 $) | Değişim (%) |
|---|---|---|
| 2020 | 14,817,272 | - |
| 2021 | 30,173,588 | +%103.6 |
| 2022 | 46,478,050 | +%54.0 |
| 2023 | 54,315,543 | +%16.9 |
- Tüm veriler (48 ay): Ortalama ≈ 3,174,000 x1000 $
- Medyan: ≈ 2,548,500 x1000 $
- Çeyrekler: Q1 ≈ 1,107,500 x1000 $, Q3 ≈ 4,758,500 x1000 $
- Yoğunlaşma aralığı (IQR): 1.11 milyon ile 4.76 milyon arası
| Aralık (x1000 $) | Frekans | Yüzde |
|---|---|---|
| 0 - 500 | 2 | 4.2% |
| 500 - 1,000 | 4 | 8.3% |
| 1,000 - 1,500 | 5 | 10.4% |
| 1,500 - 2,000 | 5 | 10.4% |
| 2,000 - 2,500 | 6 | 12.5% |
| 2,500 - 3,000 | 3 | 6.3% |
| 3,000 - 3,500 | 4 | 8.3% |
| 3,500 - 4,000 | 2 | 4.2% |
| 4,000 - 4,500 | 3 | 6.3% |
| 4,500 - 5,000 | 3 | 6.3% |
| 5,000 - 5,500 | 3 | 6.3% |
| 5,500 - 6,000 | 3 | 6.3% |
| 6,000 - 6,500 | 2 | 4.2% |
| 6,500 - 7,000 | 2 | 4.2% |
| 7,000 - 7,500 | 0 | 0% |
| 7,500 - 8,000 | 1 | 2.1% |
- Yıllık ortalama artış hızı: ≈ %58.2
- 2024 tahmini: 54.3 × 1.17 ≈ 63.5 milyar x1000 $
- 2025 tahmini: 63.5 × 1.17 ≈ 74.3 milyar x1000 $
Sayfa 189-192: Alıştırmalar
Memeli Türleri ve Su Kaynakları Veri Analizi
1. Memeli Türleri Veri Tablosu
| Sıra | Memeli Türü | Yaşam Süresi (Yıl) | Kütle (kg) | Maksimum Hız (km/sa.) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Afrika fili | 70 | 6400 | 40 |
| 2 | Asya fili | 70 | 5000 | 40 |
| 3 | Büyük kahverengi yarasa | 19 | 0,02 | 40 |
| 4 | Şişe burunlu yunus | 25 | 635 | 37 |
| 5 | Çita | 14 | 50 | 110 |
| 6 | Şempanze | 40 | 68 | - |
| 7 | Ev kedisi | 16 | 4,5 | 50 |
| 8 | Eşek | 40 | 187 | 50 |
| 9 | Zürafa | 25 | 1100 | 50 |
| 10 | Gri kurt | 16 | 80 | 64 |
| 11 | Gri fok balığı | 30 | 275 | 19 |
| 12 | Yer sincabı | 9 | 0,1 | 19 |
| 13 | At | 25 | 521 | 69 |
| 14 | Ev faresi | 3 | 0,03 | 13 |
| 15 | İnsan | 80 | 80 | 45 |
| 16 | Jaguar | 20 | 115 | 60 |
| 17 | Katil balina | 50 | 4000 | 48 |
| 18 | Aslan | 15 | 250 | 80 |
| 19 | Amerikan keseli sıçanı | 5 | 5 | - |
| 20 | Dokuz kemerli armadillo | 10 | 7 | 1 |
| 21 | Baykuş maymunu | 12 | 1 | - |
| 22 | Patas maymunu | 20 | 13 | 55 |
| 23 | Domuz | 10 | 192 | 18 |
| 24 | Çatal boynuzlu antilop | 10 | 70 | 98 |
| 25 | Tavşan | 5 | 3 | 56 |
| 26 | Kızıl tilki | 7 | 5 | 48 |
| 27 | Benekli sırtlan | 25 | 70 | 64 |
a) Özellikler Nasıl Belirlenmiş Olabilir?
Her bir memeli türüne ait özellikler aşağıdaki yöntemlerle belirlenmiş olabilir:
- Yaşam Süresi: Vahşi doğada veya esaret altında yapılan uzun süreli gözlem ve takip çalışmaları ile belirlenmiştir.
- Kütle: Türün farklı bireylerinin tartılması ve ortalamalarının alınmasıyla elde edilmiştir.
- Maksimum Hız: Kontrollü ortamlarda veya doğal yaşam alanlarında yapılan hız ölçüm testleri ile belirlenmiştir.
- Veri Kaynakları: Bilimsel makaleler, hayvanat bahçesi kayıtları, doğa belgeselleri ve uzman biyologların gözlemleri kullanılmıştır.
b) İstatistiksel Araştırma Soruları
Betimleyen istatistiksel araştırma sorunuz:
"Memeli türlerinin ortalama yaşam süresi nedir?"
Bu soru, tek bir değişkenin (yaşam süresi) merkezi eğilimini betimlemeyi amaçlar.
Karşılaştıran istatistiksel araştırma sorunuz:
"Etobur ve otobur memeli türlerinin ortalama maksimum hızları arasında anlamlı bir fark var mıdır?"
Bu soru, iki grup (etobur/otobur) arasında karşılaştırma yapmayı amaçlar.
d) Veri Toplama Planı
Araştırmacıların oluşturduğu varsayılan veri toplama planı:
- Amaç: 27 memeli türünün yaşam süresi, kütle ve maksimum hız özelliklerini belirlemek.
- Veri Kaynakları: Bilimsel makaleler, hayvanat bahçesi kayıtları, doğa belgeselleri, uzman biyolog görüşmeleri.
- Veri Toplama Yöntemi: Literatür taraması ve ikincil veri analizi.
- Değişkenler: Yaşam süresi (nicel), kütle (nicel), maksimum hız (nicel).
- Örneklem: Farklı coğrafyalardan 27 farklı memeli türü.
- Veri Doğrulama: Birden fazla kaynaktan veri kontrolü ve uzman görüşü.
2. Su Kaynakları Veri Analizi
Türkiye'de içme ve kullanma amaçlı su; akarsu, baraj, göl, gölet, kaynak veya kuyulardan temin edilmektedir. Öğrenciler, TÜİK verilerinden 2020 ve 2022 yıllarında dağıtılan su miktarlarını tespit etmiştir.
Betimleyen istatistiksel araştırma sorunuz:
"2022 yılında Türkiye'de su kaynaklarından çekilen toplam su miktarı nedir?"
Bu soru, tek bir değişkenin (toplam su miktarı) betimlenmesini amaçlar.
Karşılaştıran istatistiksel araştırma sorunuz:
"2020 ve 2022 yılları arasında barajlardan çekilen su miktarında anlamlı bir değişim var mıdır?"
Bu soru, iki yıl arasındaki farkı karşılaştırmayı amaçlar.
"2022 yılında Türkiye'deki su kaynaklarından (akarsu, baraj, göl, gölet, kaynak, kuyu) çekilen su miktarlarının dağılımı nasıldır?"
"2020 ve 2022 yılları arasında akarsu ve barajlardan çekilen su miktarları arasındaki fark nasıl değişmiştir?"
ç) Veri Toplama Planı
- Amaç: Türkiye'de içme ve kullanma suyu için kaynaklardan çekilen su miktarlarını belirlemek.
- Veri Kaynağı: TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) resmi verileri.
- Veri Türü: İkincil veri (resmi kurum kayıtları).
- Değişkenler: Yıl (2020, 2022), Kaynak Türü (akarsu, baraj, göl, gölet, kaynak, kuyu), Çekilen Su Miktarı (ton).
- Veri Toplama Süreci: TÜİK veri tabanlarından ilgili yıllara ait su çekim verilerinin derlenmesi.
f) Veri Analizi ve Görselleştirme
Merkezi Eğilim Ölçüleri
Ortalama, Medyan, Mod
Sütun Grafiği
Kaynak türlerine göre su miktarı
Çizgi Grafiği
Yıllara göre değişim
g) Analiz Sonuçlarının Yorumlanması
Örnek Yorum:
- Barajlar, Türkiye'deki su kaynakları arasında en fazla suyun çekildiği kaynaktır.
- 2020-2022 yılları arasında barajlardan çekilen su miktarında %X oranında bir artış/azalış gözlemlenmiştir.
- Akarsu ve göllerden çekilen su miktarları, barajlara göre daha düşüktür.
- Bu veriler, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı konusunda bilinçli kararlar alınmasına yardımcı olabilir.