Sayfalara Git
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
1. Soru
Aşağıdaki tabloda istatistiksel araştırma sürecine ait bazı gerçek yaşam durumları verilmiştir.
Verilen gerçek yaşam durumları ile ilgili iki nicel değişkenli verilerdeki ilişkililiğe yönelik araştırma sorularına kaynaklık eden istatistiksel bağlamlara ait 1 ve 2. nicel değişkenlerle ilgili örnekleri yazarak tabloyu doldurunuz.
| Gerçek Yaşam Durumu | 1. Nicel Değişken | 2. Nicel Değişken |
|---|---|---|
| Eğitim | Günlük ders çalışma süresi (saat) | Sınav puanı (puan) |
| Güvenlik | Suç oranı (100.000 kişide) | Güvenlik harcamaları (TL) |
| Ulaşım | Günlük trafik yoğunluğu (araç/km) | Ortalama ulaşım süresi (dakika) |
| Tarım | Kullanılan gübre miktarı (kg/dönüm) | Tarımsal ürün verimi (kg/dönüm) |
Not: Tabloda yer alan değerler, her bir gerçek yaşam durumu için örnek olarak verilmiştir.
2. Soru
Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerindeki çeşitli düzeyde kayıpları olan, topluma diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımı kısıtlanan diğer bireylerin tutumları ile çevre koşullarından etkilenen bireylere "özel gereksinimli bireyler" denir. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı özel gereksinimli bireyler için her alanda eşit katılımı desteklemektedir. Sağlık hizmetleri, kamuda memur ve işçi olarak istihdam, çalışan özel gereksinimli bireylerin erken emekliliği, gelir vergisi indirimi ve özel tüketim vergisi (ÖTV) muafiyetli araç alımları bunlardan bazılarıdır. Bu bağlamda sorulabilecek araştırma sorularından biri "Erzurum'daki özel gereksinimli birey sayısı ile ÖTV muafiyetli alınan araç sayısı arasında bir ilişki var mıdır?" sorusudur.
Buna göre bu araştırma sorusunu istatistiksel araştırma sorularında olması gereken ölçütleri göz önünde bulundurarak inceleyiniz. İnceleme sonucunda sorunun ilgili ölçütleri sağlayıp sağlamadığına dair fikirlerinizi tablodaki ilgili alanlara yazınız.
| Araştırma Sorusu Ölçütleri | Sorunun İlgili Ölçütü Karşılayıp Karşılamadığına Dair Fikirleriniz |
|---|---|
| Araştırma sorusunun amacı açık mıdır? | Evet. Amaç, özel gereksinimli birey sayısı ile ÖTV muafiyetli araç sayısı arasındaki ilişkiyi incelemektir. |
| Araştırmaya değer midir? | Evet. Sosyal politikaların etkinliğini ve özel gereksinimli bireylerin yaşam kalitesini değerlendirmek açısından önemlidir. |
| İlgilenilen grup (evren) açıkça görülmekte midir? | Evet. Evren, "Erzurum'daki özel gereksinimli bireyler" olarak açıkça belirtilmiştir. |
| Değişkenler açıkça görülmekte midir? | Evet. 1. Nicel Değişken: Özel gereksinimli birey sayısı, 2. Nicel Değişken: ÖTV muafiyetli alınan araç sayısı. |
| Araştırma sorusu veri toplanarak cevaplanabilir mi? | Evet. İlgili kurumlardan (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, vergi daireleri) sayısal veriler temin edilebilir. |
| Araştırma sorusu değişebilirliği yansıtmakta mıdır? | Evet. Birey sayısı ve araç sayısı yıllara ve bölgelere göre değişkenlik gösterebilir. |
| Odaklanılan grup, araştırma yapılmasına imkân vermekte midir? | Evet. Erzurum ili özelinde verilere ulaşmak mümkündür, ancak verilerin toplanması zaman ve kaynak açısından maliyetli olabilir. |
| Araştırma sorusu nicel veri toplamayı gerektirir mi? | Evet. Her iki değişken de sayısal olarak ölçülebilen nicel değişkenlerdir. |
Genel Değerlendirme:
Araştırma sorusu, istatistiksel araştırma sorusu ölçütlerinin tamamını büyük ölçüde karşılamaktadır. Soru; amacı, evreni, değişkenleri ve veri toplanabilirliği açısından nettir. Ancak araştırmanın genellenebilirliği yalnızca Erzurum ili ile sınırlıdır.
3. Soru: Hava Kirliliği ve Sağlık Üzerine İstatistiksel Araştırma
Solunan hava kalitesinin sağlığa doğrudan etkisi olduğu, çağlardan beri bilinmektedir. Havanın yaklaşık %78,084'ünü azot (N₂), %20,934'ünü oksijen (O₂), %0,934'ünü argon (Ar), %0,035'ini karbondioksit (CO₂) oluşturmaktadır. Geriye kalan %0,001'i neon (Ne), metan (CH₄), helyum (He), hidrojen (H₂) ve kriptondan (Kr) meydana gelmektedir. Ayrıca atmosfer kütlesinin yaklaşık %0,25'i su buharıdır. Dolayısıyla insan sağlığını veya çevresel dengeleri bozacak şekilde havanın birleşiminin değişmesine ya da havada bulunmaması gereken maddelerin havaya karışmasına hava kirliliği denir.
(Genel ağdan alınmıştır.)
a) Verilen bilgilerden yola çıkarak iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe yönelik bir araştırma sorusu oluşturunuz.
Örnek Araştırma Sorusu:
Alternatif Soru Örnekleri:
• "Bir bölgedeki kükürt dioksit (SO₂) oranı (ppm) ile hastane başvuru sayısı arasında nasıl bir ilişki vardır?"
• "Şehirlerdeki hava kirliliği oranı (%) ile yeşil alan miktarı (m²/kişi) arasında nasıl bir ilişki vardır?"
b) Oluşturduğunuz araştırma sorusu doğrultusunda bir veri toplama planında bulunması gereken özellikleri dikkate alarak bir veri toplama planı hazırlayınız ve aşağıdaki boşluklara yazınız.
Veri Toplama Planı:
-
Araştırma sorularına cevap bulmayı sağlayacak veri toplama aracının belirlenmesi:
Araştırma sorusuna cevap bulmak için ikincil veri kaynakları (TÜİK, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı istatistikleri) ve hava kalitesi ölçüm istasyonu verileri kullanılacaktır. Veriler, belirlenen bölgelerdeki resmî kurumlardan temin edilecektir.
-
Evren ve örneklemin belirlenmesi:
Evren: Türkiye'deki tüm şehirlerde yaşayan bireyler ve bu şehirlerdeki hava kalitesi verileri.
Örneklem: Farklı bölgelerden seçilen 5 şehir (örn. İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Trabzon) ve bu şehirlerdeki 2020-2024 yılları arasındaki aylık PM2.5 değerleri ile solunum yolu hastalığı başvuru sayıları. -
Rastgeleliğin sağlanması:
Veriler, yılın farklı mevsimlerini temsil edecek şekilde rastgele seçilen 60 farklı gün (her mevsimden 15'er gün) üzerinden tarafsız olarak derlenecektir.
-
Değişkenlerin belirlenmesi:
1. Nicel Değişken: Havadaki partikül madde (PM2.5) yoğunluğu (µg/m³) - Bağımsız değişken.
2. Nicel Değişken: Solunum yolu hastalıklarına yakalanan birey sayısı (kişi/yıl) - Bağımlı değişken. -
Verilerin nerede, ne zaman, nasıl ve kimler tarafından toplanacağının belirlenmesi:
Nerede/Nasıl: TÜİK Veri Portalı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın hava kalitesi izleme istasyonları ve Sağlık Bakanlığı'nın hastane başvuru kayıtları üzerinden.
Ne Zaman: Araştırmanın yapıldığı 2 haftalık süre içinde.
Kimler Tarafından: Araştırmayı yürüten öğrenci/araştırma grubu tarafından. -
Verilerin kaydedilmesi:
Toplanan veriler, bir elektronik tablo programına (Excel veya Google E-Tablolar) iki sütunlu nicel veri seti olarak işlenir. Sütunlardan biri PM2.5 değerleri, diğeri ise hastalık başvuru sayıları olacak şekilde düzenlenir.
-
Verilerin gizliliğinin sağlanması, nesnel ve dürüst olunması:
Veriler doğrudan resmî kurum raporlarından değiştirilmeden, tarafsız ve dürüst bir şekilde aktarılır; kişisel veri içermeyip toplumsal/istatistiki veri olduğu için etik ilkelere uygun olarak kaynak gösterilerek kullanılır.
4. Soru: Türkiye'nin Doğal Gaz Üretimi ve Enerji Yatırımları
Türkiye, enerji ithalatına olan bağımlılığını azaltmak için son yıllarda önemli yatırımlar yapmıştır. Bunlardan bazıları doğal gaz arama çalışmalarında kullanılan sismik araştırma ve sondaj gemileridir. Görsel 1'de bu çalışmalarda kullanılan gemiler ve gemilere ait bilgiler verilmiştir.
Karadeniz'deki doğal gaz keşfiyle beraber Türkiye, doğal gaz üretiminde önemli bir adım atmıştır. Türkiye, keşfettiği doğal gazı 2023 yılının Eylül ayı itibarıyla sisteme vermeye başlamıştır. Görsel 2'de Türkiye'nin yıllara göre doğal gaz üretim miktarları ve doğal gazın nerelerden çıkarıldığı ve nerelerde üretildiği bilgisi verilmiştir.
Görsel 1: Sismik Araştırma Gemileri ve Sondaj Gemileri Bilgileri
Görsel 2: Türkiye'nin Yıllara Göre Doğal Gaz Üretim Miktarları (2019-2023)
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) İki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe odaklanan bir istatistiksel araştırma sorusu oluşturunuz.
Araştırma Sorusu:
b) Oluşturduğunuz istatistiksel araştırma sorusunu araştırma sorusunda bulunması gereken ölçütler doğrultusunda değerlendiriniz.
Araştırma Sorusunun Değerlendirilmesi:
- Açıklık ve Ölçülebilirlik: Soru, yıllar ($X$) ile yıllık toplam doğal gaz üretim miktarını ($Y$) net bir şekilde iki nicel değişken olarak ele almaktadır.
- Veriye Ulaşılabilirlik: Görsel 2'de sunulan resmî istatistiki veriler, bu sorunun sayısal olarak analiz edilmesine tam olarak imkân tanımaktadır.
c) Oluşturduğunuz araştırma sorusu doğrultusunda veri toplama planında bulunması gereken özellikleri dikkate alarak bir veri toplama planı hazırlayınız.
Veri Toplama Planı:
- Veri Kaynağı: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve TPAO resmî yıllık sektörel raporları ile açık erişim enerji istatistikleri.
- Evren ve Örneklem: Türkiye'nin hidrokarbon arama ve üretim faaliyetlerinin tamamı (Evren), 2019-2023 yıllarını kapsayan 5 yıllık döneme ait üretim verileri (Örneklem).
- Değişkenler:
- Bağımsız Değişken ($X$): Yıllar (2019, 2020, 2021, 2022, 2023)
- Bağımlı Değişken ($Y$): Türkiye'nin toplam yıllık doğal gaz üretim miktarı (milyon m³)
- Uygulama ve Kayıt: Elde edilen veriler elektronik tablo yazılımlarına (Excel vb.) aktarılarak tarafsız, güvenilir ve nesnel bir şekilde kaydedilecektir.
ç) Topladığınız veriler doğrultusunda iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe odaklanan araştırma sorunuz için istatistik yazılımından yararlanarak serpme diyagramını çiziniz.
Serpme Diyagramı Verileri ve Grafik:
İstatistik yazılımında kullanılacak $(X, Y)$ koordinat çiftleri (Yıl, Üretim Miktarı milyon m³):
| Yıl ($X$) | Üretim Miktarı ($Y$) - milyon m³ |
|---|---|
| 2019 | 483,4 |
| 2020 | 457,8 |
| 2021 | 415,0 |
| 2022 | 408,0 |
| 2023 | 852,0 |
(Yazılımda yatay eksene yıllar, düşey eksene üretim miktarları işaretlenerek serpme diyagramı oluşturulur.)
Grafik: Yıllara Göre Doğal Gaz Üretim Miktarı (2019-2023)
d) Çizdiğiniz serpme diyagramını yorumlayınız.
Serpme Diyagramının Yorumlanması:
- Eğilim ve Yön: Grafik incelendiğinde 2019 ile 2022 yılları arasında üretim miktarında hafif bir düşüş eğilimi olduğu görülmektedir. Ancak 2023 yılında (Karadeniz gazının sisteme verilmesiyle birlikte) üretim miktarı ani ve büyük bir sıçrama yaparak 852,0 milyon m³'e ulaşmıştır.
- Sonuç: Bu durum, Fatih, Yavuz, Kanuni ve Abdülhamid Han gibi sondaj ve sismik araştırma gemileriyle yapılan yatırımların, ülkenin üretim miktarını uzun vadeli aşağı yönlü trendden çıkararak güçlü bir pozitif artış ivmesine dönüştürdüğünü istatistiksel olarak açıkça ortaya koymaktadır.
5. Soru: Gübre Kullanım Miktarları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
2009-2024 yılları arasındaki azotlu, fosforlu ve potasyumlu gübre kullanım miktarları verileri kullanılarak iki farklı ilişki incelenmiştir. Aşağıda bu incelemelere ait sonuçlar yer almaktadır.
a) Azotlu gübre miktarı ile fosforlu gübre miktarı arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.
Azotlu Gübre - Fosforlu Gübre İlişkisi:
Değişkenler:
- $X$: Azotlu gübre miktarı (ton)
- $Y$: Fosforlu gübre miktarı (ton)
Ortalama Değerler:
Grafik: Azotlu Gübre ve Fosforlu Gübre Miktarları Arasındaki İlişki
BSO Hesabı:
Ortalama doğruları çizildiğinde 16 noktanın tamamının bölgelere göre dağılımı:
- 1. bölge: 7
- 2. bölge: 0
- 3. bölge: 9
- 4. bölge: 0
BSO'nun +1 olması, iki değişken arasında çok güçlü pozitif yönlü bir ilişki olduğunu gösterir.
Korelasyon Katsayısı:
b) Fosforlu gübre miktarı ile potasyumlu gübre miktarı arasındaki ilişkiyi inceleyiniz.
Fosforlu Gübre - Potasyumlu Gübre İlişkisi:
Değişkenler:
- $X$: Fosforlu gübre miktarı (ton)
- $Y$: Potasyumlu gübre miktarı (ton)
Ortalama Değerler:
Grafik: Fosforlu Gübre ve Potasyumlu Gübre Miktarları Arasındaki İlişki
BSO Hesabı:
| Bölge | Nokta Sayısı |
|---|---|
| 1. Bölge | 5 |
| 2. Bölge | 2 |
| 3. Bölge | 7 |
| 4. Bölge | 2 |
BSO'nun pozitif olması, ilişkinin pozitif yönlü olduğunu gösterir. Değerin $0{,}50$ olması ise ilişkinin ilk duruma göre daha zayıf olduğunu gösterir.
Korelasyon Katsayısı:
Genel Sonuç: Her iki ilişkiyi karşılaştırınız.
Karşılaştırma Tablosu:
| Değişkenler | BSO | Korelasyon ($r$) | İlişkinin Yönü ve Gücü |
|---|---|---|---|
| Azotlu – Fosforlu | 1,00 | 0,928 | Çok güçlü pozitif |
| Fosforlu – Potasyumlu | 0,50 | 0,499 | Orta düzeyde pozitif |
6. Soru: Atık Su Arıtma Tesisi Teşvikleri ve Tesis Sayıları İlişkisi
Atık su, insanların ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra temiz olma özelliğini kaybederek çevre için zararlı hâle gelen su olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsamda T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından atık su arıtma tesislerinin enerji giderlerinin %50'sinin karşılanması amacıyla atık su arıtma tesislerine teşvik ödemeler yapılmasına karar verilmiştir. Aşağıdaki grafikte 2011-2022 yılları arasında ödenen yaklaşık teşvik miktarları (milyon TL) ve atık su arıtma tesisi sayıları verilmiştir.
(Genel ağdan alınmıştır.)
Grafik: Yıllara Göre Teşvik Ödeme Miktarı (milyon TL) ve Atık Su Arıtma Tesisi Sayısı
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) Grafiğe bakarak teşvik ödeme miktarı arttıkça atık su arıtma tesisi sayısının da arttığını savunan bir kişinin yaptığı çıkarımı istatistiksel temellendirmeler yaparak değerlendirmelerini yazınız.
Pedagojik İnceleme ve Çözüm:
Kişinin yaptığı çıkarım tamamen doğrudur ve istatistiksel verilerle güçlü bir şekilde desteklenmektedir.
- Grafikte yıllar itibarıyla Teşvik Ödeme Miktarı (milyon TL) düzenli bir artış gösterirken (2011'de 22,9 milyon TL'den 2022'de 231,4 milyon TL'ye yükselmiştir), eş zamanlı olarak Atık Su Arıtma Tesisi Sayısı da sürekli artış trendi izlemiştir (2011'de 172 iken 2022'de 795'e ulaşmıştır).
- İki değişkenin zaman içinde birlikte artış göstermesi, aralarında güçlü ve pozitif yönlü bir korelasyon bulunduğunu açıkça kanıtlamaktadır. Teşviklerin artması, tesislerin enerji maliyetlerini düşürerek yeni tesislerin açılmasını ve mevcutların faaliyette kalmasını teşvik etmiştir.
b) Grafikten hareketle elde edilecek sonuçların tüm dünyaya genellenebileceği söylenebilir mi? Yorumlarınızı yazınız.
Değerlendirme: Hayır, genellenemez.
Gerekçe: Bu grafikteki veriler ve ilişkiler yalnızca Türkiye sınırları içerisinde T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ulusal teşvik politikalarına ve yerel yönetimlerin bütçe süreçlerine dayanmaktadır. Farklı ülkelerin çevre yasaları, ekonomik gelişmişlik düzeyleri, yerel yönetim bütçeleri ve altyapı politikaları tamamen farklı olduğu için bu verilerden yola çıkarak global bir genelleme yapmak bilimsel ve istatistiksel açıdan doğru değildir.
c) Atık su miktarının fazla olmasının nedeni atık su arıtma tesisi sayısının az olması mıdır? Yorumlarınızı yazınız.
Değerlendirme: Hayır, doğrudan nedeni değildir.
Gerekçe: Atık su miktarının fazla olması; o bölgedeki nüfus yoğunluğu, sanayileşme oranı, evsel su tüketim alışkanlıkları ve tarımsal faaliyetler gibi demografik ve ekonomik etkenlerle doğrudan ilgilidir. Atık su arıtma tesisi sayısı ise kirliliği gidermek / arıtmak için kurulan bir çözüm ve altyapı unsurudur. Tesis sayısının az ya da çok olması, üretilen atık su miktarını tek başına belirlemez; aksine yüksek atık su miktarı, daha fazla arıtma tesisine duyulan ihtiyacın bir sonucudur.
7. Soru: Nükleer Enerji ve Doğal Gaz Kaynaklı Elektrik Üretimi İlişkisi
Atomların parçalanması sonucu açığa çıkan yüksek seviyelerdeki ısı enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren sistemler nükleer enerji sistemleri, bu dönüşümü yapabilen santraller ise nükleer enerji santralleri olarak adlandırılır. Dünyada birçok ülke nükleer enerji santrallerini elektrik üretmek için kullanmaktadır. Görsel 1'de Türkiye'de yapımı devam eden Akkuyu Nükleer Güç Santrali, Görsel 2'de ise yapımı planlanan Sinop Nükleer Güç Santrali'nin üç boyutlu modellenmiş hâli verilmiştir.
Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nden yılda 35 milyar kWh, Sinop Nükleer Güç Santrali'nden ise 34 milyar kWh elektrik üretimi planlanmaktadır. Bu iki santralin yapımı tamamlandığında ülkemizin elektrik ihtiyacının %25'inin nükleer enerjiden karşılanması beklenmektedir.
2014 yılı sonu itibarıyla elektrik enerjisi üretiminde doğal gazın payı %48, kömürün %29, petrolün ise %2 seviyelerindedir. Birincil enerji kaynaklarımızda %72 oranında dışa bağımlılığımız bulunmaktadır. Özellikle elektrik üretimimizin yarısını karşıladığımız doğal gazda dışa bağımlılığımız %98 oranındadır. 2023 yılı enerji vizyonumuz çerçevesinde elektrik üretiminde doğal gazla olan bağımlılığımızın %30 oranına düşürülmesi hedeflenmektedir. Bu hedef çerçevesinde 2023 yılına kadar potansiyel tüm hidroelektrik ve kömür kaynaklarını kullanmak, yenilenebilir enerjinin elektrik üretimimiz içerisindeki payını ve enerji verimliliğimizi artırmak, nükleer enerjiyi elektrik üretimi portföyüne dahil etmek planlanmaktadır.
(Genel ağdan alınmıştır.)
Bir araştırmacı T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın araştırmasından elde ettiği yukarıdaki bilgilere göre "Nükleer güç santralinden elde edilen elektrik enerjisi miktarı ile doğal gazdan elde edilen elektrik enerjisi miktarı arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki vardır." şeklinde bir çıkarımda bulunmuştur.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) Araştırmacının çıkarımının doğru olup olmadığına karar verilebilmesi için hangi verilerin kullanılması gerekir?
Gerekli Veriler:
Araştırmacının "Nükleer güç santralinden elde edilen elektrik enerjisi miktarı ile doğal gazdan elde edilen elektrik enerjisi miktarı arasında negatif yönlü zayıf bir ilişki vardır." şeklindeki çıkarımının doğruluğunu test edebilmek için şu verilere ihtiyaç vardır:
- Yıllara Göre Nükleer Üretim Verileri: Nükleer güç santrallerinin faaliyete geçtiği andan itibaren (veya planlanan projeksiyon yıllarında) yıllar itibarıyla nükleer enerjiden üretilen yıllık net elektrik miktarları (milyar kWh).
- Doğalgaz Kaynaklı Elektrik Üretimi: Aynı yıllara ait, Türkiye'de doğalgaz yakıtlı elektrik santrallerinden üretilen yıllık toplam elektrik enerjisi miktarları veya payları (milyar kWh / %).
- Zaman Serisi Eşleşmesi: Her iki değişkenin de aynı yıllara ait karşılıklı sayısal değerlerini içeren kronolojik veri setleri. (Çünkü nükleer enerji payı arttıkça ithal/yerli doğalgazla elektrik üretiminin ikame edilip edilmediğini istatistiksel olarak görmek için eş zamanlı üretim miktarları şarttır.)
b) Yukarıdaki bilgilere dayanarak oluşturacağınız araştırma sorusu ne olurdu?
Örnek Araştırma Sorusu:
8. Soru
Gerçek hayatta olduğu gibi genel ağda da karşılaşılma ihtimali olan tehlikeler vardır. Çocukları gerçek hayattaki tehlikelerden korumak için nasıl çaba harcanıyorsa ve birtakım kurallar uygulanıyorsa genel ağı da güvenli ve bilinçli bir şekilde kullanmayı öncelikle ebeveynler öğrenmeli sonrasında da çocuklarına öğreterek sanal dünyanın riskleri en aza indirilmelidir. Bu şekilde genel ağın eğitim, iletişim ve güzel zaman geçirme gibi katkıları çocuklara fırsat olarak sunulabilir. Bu doğrultuda Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun 2011 yılında uygulamaya başladığı ücretsiz ve "talebe bağlı güvenli genel ağ hizmeti genel ağ kullanıcılarının hizmetine sunulmuştur.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun sağladığı güvenli genel ağ hizmetinden kaç kişinin faydalandığını görmek isteyen araştırma şirketi çalışanı, yukarıdaki bilgiler doğrultusunda iki nicel değişkenli veriye dayalı "Genel ağ kullanan abone sayısı ile güvenli genel ağ kullanan abone sayısı arasında ilişki var mıdır?" araştırma sorusunu oluşturmuştur.
Buna göre araştırma şirketi çalışanının oluşturduğu araştırma sorusunda aşağıdaki istatistiksel araştırma sorusunda bulunması gereken ölçütlerden hangisi karşılanmamıştır?
Doğru Cevap: C) İlgilenilen grup açıkça görülmektedir.
Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Nicel veri toplamaya uygundur: Soruda "abone sayısı" ifadesi yer aldığı için nicel (sayısal) veri toplanması gerektiği açıktır. (Karşılanmıştır)
- B) Amaç açıktır: Soru, iki değişken arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. (Karşılanmıştır)
- C) İlgilenilen grup açıkça görülmektedir: Soruda hedef kitle (evren) belirtilmemiştir. Hangi ülke, hangi yıl aralığı, hangi yaş grubu veya hangi bölge olduğu net değildir. (Karşılanmamıştır)
- D) Nicel veri toplanarak cevaplanabilir: Abone sayıları ilgili kurumlardan (BTK) temin edilebilir. (Karşılanmıştır)
- E) Araştırmaya değerdir: İnternet güvenliği ve kullanımı toplumsal açıdan önemli bir konudur. (Karşılanmıştır)
9. Soru
Türkiye Millî Basketbol Takımı, 2025 yılında büyük bir başarı gösterip Avrupa Basketbol Şampiyonası'nda Yunanistan'ı 94-68 skoru ile yenerek finale yükselmiştir. Finale yükselene kadar İzlanda'yı 76-75, Macaristan'ı 92-66, Polonya'yı 91-77 skorlarla yenmiştir. Millî takımın başarısının sebeplerini araştırmak isteyen bir araştırmacı, istatistiksel analiz sürecinde Türkiye Millî Basketbol Takımı'nın Avrupa Basketbol Şampiyonası'nda blok sayısı ve başarı yüzdesi arasındaki ilişki için korelasyon katsayısı, ilişkinin yönü ve gücü ile ilgili aşağıdakilerden hangisini söylerse hatalı/yanlı bir sonuca ulaşmış olur?
| Korelasyon Katsayısı | İlişkinin Yönü | İlişkinin Gücü | |
|---|---|---|---|
| A) | −0,546 | Negatif | Orta |
| B) | −0,765 | Negatif | Güçlü |
| C) | 0,214 | Pozitif | Zayıf |
| D) | 0,679 | Pozitif | Güçlü |
| E) | 0,716 | Pozitif | Güçlü |
Doğru Cevap: C) 0,214 - Pozitif - Zayıf
Gerekçe:
Basketbolda blok sayısı ile başarı yüzdesi arasındaki ilişki genellikle pozitif yönlüdür. Çünkü daha fazla blok yapan bir takım, savunmada daha etkili olur ve maçı kazanma (başarı) olasılığı artar. Dolayısıyla negatif korelasyon değerleri (A ve B seçenekleri) baştan elenir.
Geriye kalan pozitif değerler arasında ise, blok sayısı ile başarı arasındaki ilişkinin güçlü olması beklenir. Çünkü blok, oyunun kaderini doğrudan etkileyen önemli bir savunma istatistiğidir.